Iranetsol Blog

اپراتور دوم تلفن همراه، خصوصی یا دولتی ؟

شاید شما هم زیاد این مطلب را شنیده باشید که اپراتور دوم تلفن همراه، اپراتوری خصوصی است که قصد ایجاد رقابت و نهایتا بهبود کیفیت تلفن همراه در کشور را دارد. در وهله اول اینگونه به نظر می آید که شرکتی از آفریقای جنوبی که اپراتوری شناخته شده در دنیا می باشد به همراه شریک ایرانی خود ( که تاکید بر غیر دولتی بودن آن شده است ) به هر نحو ( قصد بازگویی مکررات نیست ) برنده مناقصه اپراتور دوم تلفن همراه شدند و با پرداخت حق لیسانس، مجوز ایجاد این شبکه را در کشور دریافت کردند.

بحث بر سر شریک ایرانی غیر دولتی است. اصولا تعریفی که از دولتی و غیر دولتی به نظرم می رسد این است که در یک شرکت یا مدیریت دولتی، بودجه از طرف دولت و یا بیت المال در اختیار مدیری که یا توسط دولت و یا نهاد ها زیر مجموعه یا موازی با آن تعیین می شود، قرار می گیرد و نهایتا اهدافی مشخص می شود و از در انتها اهداف یاد شده از او بازخواست می شود و در صورتیکه به این اهداف دست پیدا کرد این مدیر ابقا می شود و در غیر این صورت مدیر دیگری جای او را می گیرد. پس همانطور که می بینید در این سیستم هیچ موقع بحث ورشکستگی یا شکست در کار نیست و نهایتا اگر ضرری هم متوجه پروژه ها و یا شرکتهایی از دست شود، با تزریق بودجه یا پول از همان محل اعتبارات دولتی و یا بیت المال نهایتا از ورشکستگی این نوع شرکت ها و مدیریت ها جلوگیری می شود. این روالی است که شاید هر کدام از شما به نوبه کاری که می کنید نمونه هایی از آنرا دیده باشید. این در حالی است که در یک مدیریت یا شرکت خصوصی اولا سرمایه، سرمایه هایی است که توسط فرد یا افرادی که خود اختیار سرمایه های خود را دارند جمع آوری می شود و همه آنها در سود و زیان یک شرکت شریک هستند. حتی اگر بحث بازار بورس هم باشد سهامداران جزء هم به اختیار خود این سرمایه را در اختیار یک شرکت خصوصی می گذارند و نهایتا در سود و زیان آن شرکت شریک هستند. در عین حال مدیریت یک مجموعه خصوصی توسط سهامداران آن تعیین می شود که یا عمدتا به صورت هیئت مدیره هستند که مدیر عامل مشخص می کنند و یا کاملا خصوصی و فردی است که توسط سهامدار و سرمایه گذار عمده آن مشخص می شود. همانطور که می دانید در این نوع شرکت ها ترسناکترین حالت، حالتی است که به خاطر سوء مدیریت این شرکت ها به ورطه ورشکستگی فرو می روند و نمونه های زیادی از آنها چه در کشور خودمان و چه در کشور های دیگر قابل مشاهده هستند. البته این دقیقا خاصیت مدیریت های خصوصی است و همین باعث رقابت شدیدتر و پیشرفت بهتر می شود. اما در این بین عوامل دیگری هم هستند که می توانند جدا از سوء مدیریت باعث شکست مدیریت خصوصی شوند و آن شایعترین مشکل در کشور ما یعنی همانا رقابت شرکت های دولتی ( یا نیمه دولتی از دید من فرقی بین این نوع شرکتها با دولت نیست ) با شرکتهای خصوصی که نهایتا باعث رقابت سرمایه دولتی با سرمایه خصوصی می شود. مسلم است که در کشور ما سرمایه دولتی به صورت متمرکز خیلی بشتر از سرمایه های خصوصی است که متفرق هستند و رقابت این دو نوع مدیریت، رقابتی کاملا غلط و بدور از قواعد بازی است. با اینکه مدیریت های خصوصی معمولا مدیریت های کارآمد تر و بهتری هستند، اما به دلیل اینکه نهایتا شکست در شرکتهای دولتی همانطور که گفتم معنایی ندارد، نهایتا در مرور زمان این رقابت، رقابتی کاملا غلط و اشتباه است که متاسفانه در کشور ما روز به روز شاهد افزایش این نوع رقابتها هستیم که باعث از بین رفتن انگیزه در بخش خصوصی برای ورود به سرمایه گذاری و رقابت در بازار ایران است.

نمونه بارزی از این نوع رقابت با ورود اپراتور دوم تلفن همراه به بازار و در حقیقت شروع خصوصی سازی در عرصه مخابرات دولتی می باشد. شریک ایرانی اپراتور دوم شرکتی است به نام ایران سل که سهامداران آن شرکت صا ایران، بنیاد مستضعفان و بانک ملی ایران می باشد. حتما همه شما نام این موسسات و شرکتها رو بارها شنیده اید و همه آنها را به خوبی می شناسید، اما لازم است با تعریفی که در بالا در مورد تفاوت مدیریت دولتی با خصوصی کردم این موسسات و شرکتها ها رو بررسی کنم با نتیجه بگیریم که چند درصد از این مدیرت در اپراتور دوم شبکه تلفن همراه کشور که به اپراتوری خصوصی شهرت دارد واقعا خصوصی است. شرکت صنایع الکترونیک ایران یا همان صا ایران معروف شرکتی است دولتی که وابسته به وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح می باشد و مدیریت آن توسط آن وزارتخانه تعیین می شود و اصولا هدف از ایجاد این شرکت ایجاد توان الکترونیکی برای وزارت دفاع با بودجه نظامی کشور بوده که البته بعدها علاوه بر آن هدف همانطور که می بینید اهداف دیگری را هم دنبال می کند که نهایتا منجر به رقابت با بخش خصوصی شده که از جمله آنها می توان به تولیدات تلفن همراه و لوازم الکترونیکی برای عرضه در بازار مصرف داخلی و ورود به عرصه مخابرات خصوصی کشور که همانا پروژه اپراتور دوم تلفن همراه که اپراتوری خصوصی می باشد، اشاره داشت. در مورد بنیاد مستضعفان نیاز به معرفی پروژه ها و شرکت هایی که در رقابت با شرکت های خصوصی ایجاد کرده نیست. فقط کافیست بدانید که سرمایه آن از چه طریق بوجود آمده و مدیریت آن از چه طریقی مشخص می شود که واضح است که هیچ چیز آن منطبق با مشخصات یک شرکت با سرمایه و مدیریت خصوصی نیست. و نهایتا بانک ملی ایران که همگی می دانند که بانکی دولتی با سرمایه و مدیریتی دولتی است.

حال این سئوال بوجود می آید که آیا واقعا ایران سل که دارای چنین سهامدارانی می باشد، دارای مدیریت و سرمایه خصوصی است ؟ و آیا نامیدن این شرکت به عنوان یک شرکت خصوصی رواست ؟ شاید تنها قسمت اپراتور دوم تلفن همراه که مدیریتی خصوصی و سرمایه خصوصی دارد، شریک خارجی آن باشد که آن هم بخش خصوصی از کشور دیگری است و اصولا رقابت میان بخش خصوصی در کشور های دیگر با بخش خصوصی در کشور ما هم جای بحث دیگری دارد.

با ابلاغ اصل 44 و شروع روند خصوصی سازی شرکت ها دولتی در صورتیکه صاحبان جدید این شرکتها قرار باشد سهامدارانی همچون سهامداران ذکر شده باشند، در حقیقت دولت از این جیب به آن جیب سرمایه ها را انتقال داده است و نام آنرا خصوصی گذاشته که بر همه دستندرکاران بخش خصوصی روشن است که این نوع خصوصی سازی به مراتب بدتر از مدیریت رسما دولتی می باشد، چرا که حداقل مدیریت دولتی برای خود قواعد خاصی رو مد نظر می گیرد، اما مدیریت هایی از دست مدیریت بالا هر جا که لازم باشد از قواعد مدیریت دولتی و هر جا که لازم باشد از قواعد مدیریت خصوصی بهره می برند که بسیار خطرناکتر است و رقابت را اصولا بی معنا می کند.

امیدوارم روندی که برای خصوصی سازی در کشور شروع شده منجر به ایجاد چنین مدیریت هایی نشود و به خصوص در صنعت مخابرات که واقعا خصوصی سازی برای ایجاد رقابت و بهبود کیفیت نیاز است تبدیل به رقابت سرمایه و مدیریت های نیمه دولتی از این دست نشود که با ایجاد چنین جوی واقعا باید فاتحه سرمایه گذاری خصوصی در این بخش را خواند.